Қай мемлекет үшін де елдің қауіпсіздігі мен тұрақтылығы – басты құндылықтардың бірі. Ал мемлекеттің берік қорғанысы тек әскери техника мен қару-жараққа ғана емес, Отанын сүйетін, ел алдындағы жауапкершілігін терең сезінетін саналы ұрпаққа байланысты. Осы тұрғыдан алғанда, жастарды әскери-патриоттық бағытта тәрбиелеу – бүгінгі қоғамның маңызды міндеттерінің бірі.
Әскери-патриоттық тәрбие – жас ұрпақтың бойында Отанға деген сүйіспеншілікті, азаматтық жауапкершілікті, ел мен жерді қорғауға дайындықты, тәртіп пен төзімділікті қалыптастыруға бағытталған кешенді үдеріс. Бұл ұғым тек әскери қызметке дайындықпен шектелмейді. Оның негізінде туған жерге құрмет, мемлекеттік рәміздерді қастерлеу, ұлттық тарихты білу, ата-баба ерлігін дәріптеу және ел болашағына жауапкершілікпен қарау сияқты маңызды құндылықтар жатыр.
Отанға деген сүйіспеншілік – отбасынан басталады
Патриоттық тәрбиенің алғашқы негізі отбасында қалыптасады. Бала туған жерінің тарихын, ұлттық салт-дәстүрін, ел қорғаған батырлардың ерлігін отбасынан естіп өссе, оның бойында Отанға деген құрмет те қалыптасады.
Мектеп пен отбасы бұл бағыттағы тәрбиені бірлесе жалғастыруы қажет. Оқушылармен өткізілетін патриоттық кездесулер, әскери бөлімдерге экскурсиялар, саптық дайындық сабақтары, спорттық жарыстар, әскери-патриоттық сайыстар мен тарихи-танымдық іс-шаралар жастардың елге деген сүйіспеншілігін арттыруға ықпал етеді.
Әсіресе әскери қызметшілермен кездесулердің тәрбиелік маңызы зор. Себебі жасөспірімдер әскери мамандықтың ерекшеліктерін, сарбаздардың күнделікті өмірін, Отан қорғаудың жауапкершілігін тікелей әскери қызметшілерден ести алады.
Әскери қызмет – жауапкершілік мектебі
Әскер – жас азамат үшін тәртіп пен жауапкершілікті қалыптастыратын маңызды өмір мектебі. Әскери қызмет барысында сарбаз белгіленген тәртіпті сақтауды, уақытты тиімді пайдалануды, қиындыққа төтеп беруді, ұжыммен жұмыс істеуді және қабылданған шешімге жауап беруді үйренеді.
Әскери қызметтің негізгі мақсаты – Отанды қорғауға дайындық. Сондықтан жас ұрпаққа әскери қызметтің мәнін дұрыс түсіндіру маңызды. Әскер туралы түсінік тек қару-жарақ немесе әскери техникамен шектелмеуі керек. Бұл – тәртіп, төзімділік, өзара көмек, батылдық, жауапкершілік және антқа адалдық сияқты қасиеттердің жиынтығы.
Осы құндылықтарды жастардың санасына ерте жастан сіңіру олардың болашақта қоғамның белсенді әрі жауапты азаматы болып қалыптасуына ықпал етеді.
Тарихты білу – патриотизмнің негізі
Қазақ халқының тарихы – ел мен жерді қорғаған батырлардың ерлігіне толы. Бөгенбай, Қабанбай, Райымбек сынды батырлардың ерлігі кейінгі ұрпаққа Отанға адал қызмет етудің үлгісі болып қала береді.
Сонымен қатар Ұлы Отан соғысы жылдарындағы қазақстандық жауынгерлердің ерлігі, тәуелсіз Қазақстанның қалыптасуы мен мемлекеттілікті нығайту жолындағы тарихи кезеңдер де жастардың патриоттық тәрбиесінде маңызды орын алады.
Тарихты білу – өткенді ғана еске алу емес. Ол қазіргі бейбіт өмірдің қадірін түсінуге, тәуелсіздіктің маңызын бағалауға және ел болашағына жауапкершілікпен қарауға мүмкіндік береді.
Сондықтан жастарға тарихи тұлғалардың ерлігін құр сөзбен емес, нақты деректер, кездесулер, музейлерге бару, тарихи орындарға саяхат жасау және заманауи цифрлық контент арқылы жеткізу қажет.
Спорт пен әскери-патриоттық тәрбие – біртұтас бағыт
Жастарды патриоттық тәрбиелеуде спорттың да орны ерекше. Дене дайындығы адамның денсаулығын нығайтып қана қоймай, оның ерік-жігерін, төзімділігін және мақсатқа ұмтылысын қалыптастырады.
Әскери-қолданбалы спорт түрлері, жүгіру, тартылу, кедергілер жолағынан өту, арқан тарту, алғашқы әскери дайындық элементтері енгізілген жарыстар жастардың қызығушылығын арттыра алады.
Мұндай іс-шаралар барысында жеңістен бұрын командалық рухқа, өзара көмекке, тәртіпке және белгіленген талаптарды орындауға мән берген жөн. Өйткені әскери қызметте де жеке адамның қабілетімен қатар ұжымның бірлігі аса маңызды.
Қазіргі жастар және жаңа форматтағы патриотизм
Бүгінгі жастардың ақпаратты қабылдау тәсілі бұрынғыдан өзгеше. Әлеуметтік желілер мен цифрлық платформалар олардың күнделікті өмірінің ажырамас бөлігіне айналды. Сондықтан әскери-патриоттық тәрбие жұмыстары да заманауи форматтарға бейімделуі қажет.
Қысқа бейнероликтер, деректі фильмдер, әскери қызметшілердің өмірі туралы сұхбаттар, тарихи тұлғаларға арналған танымдық материалдар, фотожобалар мен әлеуметтік желідегі арнайы акциялар жастардың назарын аударуға мүмкіндік береді.
Алайда цифрлық контенттің мазмұны тәрбиелік мәнге ие болуы керек. Әскери қызметті тек сыртқы көрініс ретінде емес, үлкен жауапкершілік пен абыройлы міндет ретінде көрсету маңызды.
Әскери бөлім мен білім беру ұйымдарының байланысы
Жастардың әскери-патриоттық тәрбиесін күшейтудің тиімді жолдарының бірі – білім беру ұйымдары мен әскери бөлімдер арасындағы өзара байланысты дамыту.
Әскери бөлімдерге экскурсия ұйымдастыру, қару-жарақ пен әскери техниканың мүмкіндіктерімен таныстыру, әскери қызметшілермен кездесу, сарбаздардың күнделікті өмірін көрсету, әскери-патриоттық жарыстар өткізу – жасөспірімдердің әскери қызмет туралы түсінігін кеңейтеді.
Мұндай кездесулер жастарға әскери қызметті сырттай елестетіп қана қоймай, оны өз көзімен көруге мүмкіндік береді. Әсіресе болашақта әскери мамандықты таңдауды жоспарлап жүрген жастар үшін бұл бағыттағы жұмыстардың маңызы зор.
Патриотизм – тек сөз емес, нақты іс
Патриотизмді тек ұран немесе мерекелік іс-шаралармен шектеуге болмайды. Отанды сүю – күнделікті өмірдегі жауапкершіліктен басталады.
Мемлекеттік тілді құрметтеу, заңдарды сақтау, сапалы білім алуға ұмтылу, адал еңбек ету, қоғамдық тәртіпті сақтау, қоршаған ортаны қорғау, үлкенге құрмет, кішіге ізет көрсету – мұның барлығы азаматтық патриотизмнің көрінісі.
Ал әскери-патриоттық тәрбие осы құндылықтарды бір арнаға тоғыстырып, жас азаматтың ел алдындағы жауапкершілігін арттыруға бағытталуы тиіс.
Қорытынды
Елдің ертеңі – бүгінгі жас ұрпақтың қолында. Жастардың бойында Отанға деген сүйіспеншілік, азаматтық жауапкершілік, тәртіп, батылдық пен төзімділік қалыптастыру – мемлекеттің ұзақ мерзімді қауіпсіздігі үшін маңызды міндет.
Әскери-патриоттық тәрбие арқылы біз тек болашақ сарбазды ғана емес, елінің тағдырына бейжай қарамайтын, қоғам алдындағы міндетін түсінетін азаматты қалыптастырамыз.
Отан қорғау – әр азамат үшін үлкен жауапкершілік әрі абыройлы міндет. Ал сол міндетті түсінетін ұрпақ тәрбиелеу – отбасының, мектептің, қоғамның және мемлекеттің ортақ ісі.
Ел қауіпсіздігі – мықты армиядан басталса, мықты армияның негізі – Отанын сүйетін, елін қорғай алатын және өз міндетін жауапкершілікпен атқаратын азамат.
ҚР Ұлттық қорғаныс университетінің манистранты Кайрат Онгербаев