Қазақстанда 4 мыңға жуық адам ағза трансплантациясына зәру. Донорлар мен реципиенттердің бірыңғай тізіміндегі отандастарымыздың 735-і бүйрек, 185-і бауыр, 144-і жүрек, 16-сы өкпе алмастыруды қажет етеді. Статистика осылай дейді.
Осыдан 6 жыл бұрын дәл 1 сәуір күні отаға түстім. Ауырмай, ақ.
Бәрі былай басталды. Әріден толғайын. Үйдің үлкені Салтанат апам мен жездем Сәрсенбектің үш ұл мен бір қызы бар.
Бір күндері ұлы Жаңабек ауырып қалды. Екі бүйрегі де солып қалған екен. Содан апасы Әлияның бүйрегі інісіне көшті. Яғни, бауырына бір бүйрегін сыйлады. Арада үш жылдай өткенде, апам Салтанат хабарласты: «Сенімен Жони сөйлескісі келеді». Дауысынан дірілді сезіп, «Не болса да, айта бер», дедім.
«Жони саған «үш миллион беремін, бір бүйрегін берсе», деді», дейді.
Шұғыл түрде, ойланбастан «Бір тиын керек емес, егер бәрі тура келсе беремін», дедім.
Қуанып кеткен апам «Олай болса Жонидан сүйінші сұрайын!» деді.
«Сөйт»…
Ол уақытта «Айқын» газетінің Астанаға жаңа көшіп келген уақыты. Менде газетке тілші болып кірген болатынмын. Бастапқыда «Ара» қосымшасында Көпен ағаның қоластында жұмыс істедім. Сол кісіге ота туралы, бір бүйрегімді беретінімді айттым. «Бұл ерлік қой», деп жауап берді. Миымда тек Жониды аман алып қалсам деген ой ғана.
Көпен ағам «Айқынның» бас редакторы Нұртөре ағамызға айтып, жұмыстан сұрандым (Бәлністе жатқанда ұжымдастарым келген еді. Нұртөре ағамыз «Әдебиет больничный аштырып әуре болмасын, айлығы жүре береді» деген екен. Риза болып қалдым. Өйткені отадан кейін бес күн палатада, екі-үш айдай үйде болдым).
27 наурыз күні Астанадағы транспантология орталығына жаттық. Бүкіл тексерістен өттім. Сол уақытта ірі, әрі бойшаң жиенім 20-30 келіні тастаған. Арықтап кеткен. Әрі сырқаты, әрі тамақ жүрмегеннен солай болғаны. «Креатинім мыңнан асып кетті. 900-ден асқанда адам өліп кетеді. Мен жас болғаннан кейін тірімін» деп қояды өзі.
Ота 29-ы жасалатын болды. Бірақ, ол күні өтпеді. Өйткені, қанымда Наурыздағы тойдан қалған «сый» бар екен. Оны екі-үш күн системамен құртты…
Сонымен 1 сәуірде отаға жаттық.
Жони де әзілдеп қояды: «Менің арқамда жұмаққа барасың», деп.
Мен де қоймаймын: «Жиендер менен қырық серкештерін сұрамасын» деп…
Сол жақ бүйіріме келіп маркермен сызып кетті. Сол жақ бүйрегім бүгін соңғы рет менде, отадан кейін жиенімде бүлкілдейтін болады…
Таңертең 6-да мені алып кетті.
Айтпақшы, бір күн бұрын анестезиолог келді.
«Сіздерден рұқсат болса, алғашқы рет ұйықтатарда (бірдеме айтты, наркотик деп түсіндім) қолданамыз», деді. Біз келістік.
Операция үстеліне жатқызды.
Бұрынғы министр, белгілі хирург Досқалиев бастаған дәрігерлер сөйлесіп жатыр… Ұйықтап кеттім…
Көзімді ашсам реанимацияда жатырмын. Бірден медбикеден «Жони қалай?» деп сұрадым.
«Операция сәтті өтті»
Бұл туралы жазған себебім:
Біріншіден басында «жиеніме бүйрегімді беремін» дегенде бірқатар адам «Өз туыстары бар емес пе? Ертең мүгедек болып қаласың ғой…» деген сөзді айтты. Әкем «Сенің орныңда болсам мен де сөйтер едім», деп демеп жіберді.
Осы жерде қосар тұздығым, біріншіден басында айтқандай туған апасы бұған дейін бір бүйрегін берді. Ол көпке бармай істен шықты. Екіншіден әкесінің туыстары да қан тапсырып, біраз тексеруден өткен, бірақ, сәйкестік болмаған. Ал біздің қанымыз сәйкес келді. Туған апамның баласы ғой…
Екінші айтарым өткенде қиналып қалып, осы әлеуметтік желіге жазба жария қылдым. Содан кейін біраз адам «Жиен беремін деген 3 миллион қайда?» деді, мен де «Егер алсам, бүйрегімді сатқаным. Сатсам неге нағашы ағасы болып жүрмін» деп жауап бердім. Кейін бір адамдар «жиені лақтырып кетіпті» деген де сөз шығарды. Көзімше айтты да. Бір ағам хабарласып «Әдебиет сені бай, жазғанына мыңдап алатын шығар, десем. Жетпей жатыр ма?» дейді. Мен не дейін, журналисте қайдағы күй. Сырттай ғана жылтырап жүреміз, ішіміз өрт. Мақала жазамыз, кейде кейіпкер немесе тапсырыс беруші кісілер «Қанша берейін?», дейді. Ешкімнен ақша алып көрмедім. «Қанша берейін?» дегенде не дерімді де білмей «керек емес» деп қоямын, артынан «мың теңге десем де берер еді», деген арам ойды, «содан байып кетпеймін», деген байыпты ой жеңіп кетеді.
Кейбір кісілер сұрамай-ақ, каспиіме ақша лақтырып жібереді. Ол уақытта ұрлық жасағандай күй кешемін.
Бірді айтып, бірге кеттім. Сол апам мен жиенім береміз деген ақшаны өзім «алмаймын», дедім, қайтарғанмын.. Оның бәрі отаға, тегін дүние жоқ, квота болса да кетті. Сонымен қатар жиенім күнделікті дәрі қолданады. Ол да ақша. Дегенмен қаржылай да талай көмектесті. Әлі де болса қолы ашық.
Үшіншіден көршім Арман деген жігіт екі-үш күнде үй жақтағы емханаға диализ алуға барады. Екі бүйрегі де істемейді. Сол сияқты Қазақстанда 4 мыңға жуық адам ағза трансплантациясына зәру. Донорлар мен реципиенттердің бірыңғай тізіміндегі отандастарымыздың 735-і бүйрек, 185-і бауыр, 144-і жүрек, 16-сы өкпе алмастыруды қажет етеді. Статистика осылай дейді.
Менің де көргенім көп. Бізбен бірге бір жас жігіт түсті. Ертең ота жасайды деген түні, ұйықтамай, уайымдап жатты. Содан таңертең донорды алып кетті. Рецепиенттен де анализ алса керек. Ота жасалған жоқ. Жігіттің давлениесі көтеріліп кеткен екен. Ол қауіпті. Үйіне қайтты. Ауыр жағдай…
Осы жерде айтпағым өлген адамның дене мүшелерін донор ретінде пайдалануды Қазақстанда да жүзеге асыру қажет. Қаншама адам өмірі сақталар еді.
Түйін. Осымен бүгін тоқтайын. Бүгінгі күні жиенім төрт баланың әкесі. Мен бүйрек бергеннен кейін екі ұлым дүниеге келді. Ата болдым.
Айтпақшы бір ағам бір жиында елдің көзінше «Әдебиет фейсбукке жазба қалдырыпты. Оқыдыңдар ма?» деп қалды. Бәрі маған қарады. Өткенде жазып, өшіріп тастаған едім.
Сол дүниені қаузап тұр. Бұрылып, кетіп қалдым…
Әдебиет БЕЛГІБАЙҰЛЫ