Қоғамның беріктігі кейде оның байлығымен немесе қаруымен емес, адамдардың бір-біріне деген құрметімен өлшенеді. Ал сол құрметтің ең үлкен сынағы – сенім мәселесі. Сенім – адам жанының өзегі. Дін – оның дүниетанымы мен өмірлік ұстанымының бір бөлігі. Әртүрлі сенім өкілдері бір кеңістікте бейбіт өмір сүре алса, бұл мемлекеттің ғана емес, сол қоғамның рухани кемелденгенінің белгісі. Сондықтан конфессияаралық диалог мәдениеті – жай теориялық ұғым емес, келісім қоғамын қалыптастырудағы стратегиялық тетік.
Қазақстан – жүзден астам этнос пен түрлі діни бірлестіктердің ортақ шаңырағы. Мұнда ислам, православие, католицизм, протестант бағыттары, иудаизм және басқа да конфессия өкілдері қатар өмір сүріп келеді. Бір көшеде мешіт те, шіркеу де, басқа да ғибадат орындары болуы – біздің шындық. Бірақ бұл көріністің өзі бейбітшіліктің автоматты кепілі емес. Оның артында заңға негізделген жүйе, тұрақты диалог алаңдары және ең бастысы – келісім мәдениеті жатыр.
Конфессияаралық диалог мәдениеті дегеніміз не? Бұл – бірін-бірі өзгертуге немесе сенімінен бас тартқызуға бағытталған әрекет емес. Бұл – өз ұстанымыңа берік бола отырып, өзгенің сенімін мойындау, түсіну және құрметтеу. Бұл – ашық сөйлесу, сауатты пікір алмасу, күдік пен қорқынышты емес, сенім мен сыйластықты негіз ету. Диалог мәдениеті қалыптасқан қоғамда радикализмге орын азаяды, ал арандатушы пікірлер қолдау таппайды.
Бүгінгі цифрлық дәуірде діни тақырыптағы ақпараттар тез таралады. Өкінішке қарай, олардың ішінде эмоцияға құрылған, біржақты немесе әдейі бұрмаланған мәліметтер де бар. Осындай жағдайда конфессияаралық диалог – қоғамның қорғаныс механизміне айналады. Ашық диалог болған жерде түсінбеушілік ұзаққа созылмайды. Қоғамда ресми тіркелген діни бірлестіктердің қызметі заң аясында реттеліп, олардың мемлекетпен және қоғаммен жүйелі байланысы орнатылғанда, тұрақтылық нығая түседі.
Қазақстан тәжірибесі бұл тұрғыдан ерекше. Елордада тұрақты түрде өткізілетін Әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының съезі – жаһандық деңгейдегі сенім алаңы. Бұл тек имидждік жоба емес, өркениетаралық және конфессияаралық түсіністікті нығайтудың нақты қадамы. Мұндай бастамалар мемлекетіміздің бейбітшілік, келісім, өзара құрмет қағидаттарын ұлттық саясаттың негізіне айналдырғанын айғақтайды.
Алайда диалог тек жоғары мінберлермен шектелмеуі тиіс. Ол жергілікті деңгейде, білім беру орындарында, БАҚ-та, қоғамдық кеңестерде, жастар ұйымдарында жалғасуы қажет. Келісім қоғамы заңмен ғана емес, сана арқылы қалыптасады. Мектеп қабырғасынан бастап төзімділік, мәдени әртүрлілікке құрмет, заңға бағыну қағидаттары сіңірілсе, бұл болашақта әлеуметтік тұрақтылықтың берік іргетасына айналады.
Конфессияаралық келісім тек діни ұйымдардың мәселесі емес. Бұл – ұлттық қауіпсіздік, әлеуметтік тұрақтылық, тіпті экономикалық даму мәселесі. Инвестор да, кәсіпкер де ең алдымен тұрақты әрі болжамды орта іздейді. Ал тұрақтылықтың негізі – қоғамдық келісім. Қоғам ішкі алауыздықтан аман болғанда ғана алға қадам жасайды.
Келісім мәдениеті — үнсіздік емес, саналы таңдау. Ол – айырмашылықтарды мойындап, ортақ құндылықтарды алға шығару. Қазақстан жағдайында мұндай ортақ құндылықтар – заң үстемдігі, азаматтардың теңдігі, ұлтаралық және конфессияаралық татулық, бейбіт өмір сүру құқығы. Сенімдеріміз әртүрлі болуы мүмкін, бірақ мемлекет алдындағы жауапкершілігіміз ортақ.
Конфессияаралық диалог – тек бүгіннің талабы емес, болашақтың кепілі. Түсіне білетін, тыңдай білетін, құрметтей білетін қоғам ғана ішкі тұрақтылықты сақтай алады. Ал ішкі тұрақтылық бар жерде даму бар. Келісім қоғамы – ұранмен емес, күнделікті әрекетпен қалыптасады. Әрбір сөзі, әрбір қадамы жауапкершілікке негізделген азаматтардың қоғамы ғана шынайы бейбітшілікке жете алады.
Н.ҚАЛҚАМАН,
облыстық АТТ мүшесі