(Алпысқа толғандағы әзіл-шыны аралас анкетамнан үзінді)
Бүгін, міне, алпысқа келіп отырмын. Алпыс жастың ақ ордасы есігін айқара ашты. Мұны – ғалым Шоқанның екі ғұмыры, ақын Абайдың бар өмірі десек те болады. Ал енді пәнибаянымды парақтап көрсем, өзге түгілі өзіме де ұнамайды.
… 1963 жыл. Қыркүйектің он бесі… Мен туғанда құрып кеткір Хрущевтің заманы екен. Қоян келген жылда, күреңқабақ күзде өмірге енген нәрестенің қайбір жолы болсын… Оның үстіне ел билеген «единицаң» есуас болса, ол қоғамнан не қайыр?..
Ауыл мектебінде сегіз жыл оқыдық, кеңестік біліммен. Кеңшар орталығында екі жыл интернатта жаттық: «Интернатта оқып жүр, талай қазақ баласы…» дегізіп.
Онжылдықты аяқтап, әскерге бардық, бір кездегі кеңестік қатаң тәртіппен. Екі жыл керзі етікпен Мәскеудің айналасын кездік. Сосын төрт жылдай туған жерім – Айғыржалда жастықтың жалынымен басымды тауға да, тасқа да соқтым…
«Қолымды мезгілінен кеш сермеп» 24 жасымда Қарағанды мемлекеттік университетіне оқуға түстім. Тіл мен әдебиет, филолог мамандығында оқыдым.
Айтпақшы, әлгі ауылдағы төрт жылда төрт рет оқудан құлағаным бар. Жыл сайын жаз айында жалаулатып жоғары оқу орнына түсуге аттанатынмын. Алғашқыда Жезқазған педагогика институтының география мамандығына, онан кейін Алматы ауылшаруашылық институтына, сосын Қарағанды пединститутының суретшілер бөліміне, ең соңында Қарағандының Долинкасындағы ауылшаруашылық техникумына құжат тапсырғанмын. Бәрінен жолым болмай құлаған соң, ол мамандықтардың бәрін жылы жауып қойдым. 1987-1992 жылдар аралығында бес жыл ҚарМУ-дің филология факультетінде оқып, білім-ғылымды біраз меңгердім. Бір қызығы, осы бес жылдың жартысында атеизмді (құдай жоқ деп) оқыдық, ал қалған жартысында дін тарихын (құдай мен пайғамбарлар керемет екен деп) өттік. Бес жылдың жартысында «марксизм мен ленинизмді» (энгельсизм мен коммунизм және бар) оқып – уландық, ал қалған жартысында тәуелсіз ел мен Алаш қайраткерлерін бастадық. Арпалысқан дүние, аласапыран уақыт қой. Мұның бәрі адамның санасына салмақ салып, психологиясына әсер етеді екен… Бала күніңнен қалыптасқан идеалдарыңды быт-шыт қылып бұзу да оңай шаруа емес.
Екі ғасырдың, тіпті екі мыңжылдықтың өліарасында өрге талпынып ержеттік. Қас қылғандай бірін-бірі тепкен екі қоғамның қыспағын көрдік. Комсомол болып жалындаған біздің жастық шағымыз күрт өзгеріп, тәуелсіз еліміздің алғашқы уықтарын шаншуға арналды. Құлдық санаға ұлттық құндылықтарды кіргізу де қиын екен. Әйтеуір, арғы ата-бабаларымыз ауқатты, үстем тап өкілдері болғандықтан капитализм үрдісін де тез үйреніп кеттік…
Бір таңқалатыным, жоғары оқу орнын бітіргендегі мамандығым – қазақ тілі мен әдебиеті, филолог еді. Бірақ, мен «журналист болып кеттім, аздаған бақытсыздау боп…». Осы салада біраз уақыт шиырладым. «Замандас», «Шипагер», «Орталық Қазақстан», «Сана», «Азия Транзит» секілді облыстық, аймақтық, республикалық басылымдарда тәжірибе жинақтадым, өмір көрдім.
Сарыарқада сары сыраны сіміре жүріп, «құмырсқа қышқылына» да жақын болдық. Күңіреніп талай-талай күн түбінде де жортқанбыз… «Жастықта ұрынбай ма – жігіт дауға, Ол даудан аман қалсаң – басың сауға» деп Ақан сері айтқан ғой. Өмірдегі басты да маңызды нәрсе – шаңырақ көтеріп, отбасын құру ғой. Оны кішігірім мемлекет деп те жүр. Мен 2000 жылы 37 жасымда өз мемлекетімді құрдым. Тағдырымның стрелкасы сол жылға сәйкес келді. Өте кеш үйлендім, «ештен кеш жақсы» деп өзімді-өзім жұбатып қоям. Кеш үйленуден Орталық Қазақстан бойынша «Гиннестің рекордтар кітабына» кірген шығармын (бір қарау керек еді). Сөйтіп, ғасырлар айрығында, мыңжылдықтар тоғысында үй болып, жауапкершілікті мойынға ілдік. Иә, мыңдаған қыздардың ішінен менің «жұмбақ жанымды» біреу түсінді. Сонан бері «екі жарты – бір бүтін» болып, ғұмыр кешіп келеміз. Ол – елуге, мен – алпысқа келген жайымыз бар. Бір ұл, бір қыз арамыздан көктеді. Ұл ержетті, қыз бойжетті. Құдайға шүкір деуге болады. Енді немере көрсек дейтін ақзер арманымыз бар. Бұйырса болар, тәубә дейік!
«Менің стихиям – жалғыздық!» депті Елена Әбдіқалықова замандасым. Менің стихиям – шығармашылық! Қолға қалам алып, мақала не жеке ой-пікірлерімді жазсам жеңілдеп қаламын. Кітапты, газет-журналды көп оқимын. Жанның рақатын, жүректің тыныштығын сонан іздеймін.
49 мүшел жасымда магистратураға түсіп, екі жыл оқып, 51 жасымда оны ойдағыдай бітірдім. Өткен өмірде өкініштер мен қателіктер көп. Елуден кейін естеліктер жаза бастағаным да сондықтан… «Өткен өмір қу соқпақ, қыдырады талайды» дейді дана Абай. Шындығында біз кешегі басымыздан өткен қилы-қилы тағдырымызды айта-жаза отырып, ертеңдерімізге ескерткіш қоямыз.
Иә, алпысқа осылай аман-есен жеттік. Арманның ақ бозына мініп, үмітке үкі тағып келер күндеріме аяңдаймын.
Мен үшін, байлық пен атақ-даңқ, мансап – бәрі де далбаса!
Жаратқан Иемнен сұрарым: зор денсаулық беріп, ғұмырымды әрі қарай жалғаса!
Барша Адамзатқа, оның ішінде Алашыма амандық тіледім!!!
Әл-Тағыли,
15.09. 2023 жыл.
Қарағандының Үштөбесінен