«Серік Ақсұңқарұлының талантын туған жердің Ақсұңқарын сақтағандай сақтап, аялауымыз керек!»
Ғафу Қайырбеков, 1986 ж. «ХХ ғасырдың 20 сәті» һақында
***
«Серік Ақсұңқарұлының өлеңдері әлі өз алдына, дербес мұқаба алып көрмеген: «Қарлығаш» атты жалпы жинақта ғана жарияланған. Мына шумақтар ақынның кез келген өлеңінің кез келген жерінен алынды. Мақтау үшін емес, жас жыршының аяқ алысын, сөз саптасын аңғарту үшін осы келтірілген үзінділердің өзі жеткілікті сияқты. Серік өлеңдерінде еркін, көтеріңкі үн бар. Ол үн кейде романтикалық сарынға ауысып кетеді. Бірақ ақын романтикасы реалистік деталь-образдармен, бояулармен қанықтырылып отырады екен.
Өтеді өмір аңыз боп,
Жыр боп,
Айналып алтын дастанға.
Өлеміз дейміз, өтірік бәрі
кетеміз ұшып аспанға.
Соңымызда қалады біздің
Өмірге қамшы өрендер.
Соңымызда қалады біздің
Өлімге қарсы өлеңдер.
Сол жырды оқып туады ұрпақ,
Кетеді ұрпақ,
Келеді…
Осылай болған,
Осылай болмақ,
Осылай бола береді!
Мұндай ақындар карьеристік талаптан, лауреаттық медальдар қуу әрекеттерінен аулақ болса – талай жерге барады деп үміт етуге негіз бар»
Жұмекен Нәжімеденов, Толық шығармалар жинағы, 7 том, «Қазығұрт» баспасы, 2012 ж.
***
«Егер Тәңірі саған қуат берген болса, дарын берген болса, көкірегіңе бір сәуле құйған болса оны аялап ұстаған абзал. Бұл дарын аз ба, көп пе сен оны ешкімнен тартып алған жоқсың. Берсе оны саған Алла берді! Басқа саланы айтпай-ақ қояйын, өзімізге етене таныс жазу-сызу төңірегіне ой салсақ, Тәңірі ақын болсын, жазушы болсын деп бір пендесін таңдады. Көкірегіне сәуле құйды. Менің Серік бауырым сияқты. Алла сәулесін ақын Ақсұңқарұлының кеудесіне құйды. Онымен қатар қанжығаласа туғандарға ондай қасиет берген жоқ»
Мұхтар Мағауин, Прага, 2011 ж.
***
«Біздің дәуіріміздің Моцарттары әдебиетте көрінгенмен, Сальерилері әлі халыққа таныс емес. Осы саладағы жаңа ізденістердің бірін мен Серік Ақсұңқарұлының «Моцарт пен Сальери (осы заманғы нұсқа)» атты шығармасынан («Егемен Қазақстан». 16 шілде. 2014) көргендеймін. Талантты ақын ой батылдығына қоса, бейнелі суреттермен заман мен адам өмірі туралы танымын паш еткен. Бұрыннан өзіме таныс тақырыптың сырына, қайғылы оқиғалар легі мен әрқилы тағдырлар бастан кешкен өмір шындығына қайта бір көз жіберіп, ойланып қалдым. Жақсы жыр оқығанда, қашан да осылай. Тоқтайсың. Ойланасың. Оған парасатты поэзия биігінен қарайсың. Серік ақынның болмыс-бітімі бөлек өлең үлгісіне сүйенген, ойы да батыл, ашық, бояуы да айшықты жырына сүйсіндім. Оның жақсылық пен жамандықты тең ұстап, жарқын сурет пен қара бояуды өз шындығына сай талдап, аша білгеніне қуандым»
ҚР Ұлттық Ғылым Академиясының академигі Серік Қирабаев, «Қазақ әдебиеті», 2014 ж.
***
«Ақын Серiк Ақсұңқарұлын өз басым шын мәнiнде жақсы көрем. Маған оның өзгелерге мүлдем дерлiк ұқсай бермейтiн өзiндiк дара дарыны ұнайды. Бүкiл болмыс-бiтiмi, кескiн-келбет, жан-тәнi түгел ғана өлең-жырдан жаратыла салғандай болып көрiнетiн ақындар болады. «Ақын деген – барша жұрттың алдында ақ жанын айқара ашып тұратын адам», – дептi ғой Шығыстың бiр ойшылы Акутагава Рюноскэ. Серiк солардың бiрегейi»
Сәкен Иманасов
***
«… орыс поэзиясында кенеттен Пушкин пайда болып, біздікіндей үзік-үзік боп қалған орыс поэзиясының дәстүрін бір-біріне жалғап, оны әлемдік поэзиямен сұқбатқа келтіріп, жаңа деңгейге көтерген. Мұндай талпыныстар XIX-ХХ ғасырда қазақ поэзиясында да болған, біздің алғашқы Пушкиндеріміз Абай, Мағжан, Мұқағали және, әсіресе, Өтежан, әлем поэзиясының жарқын да, көлеңкелі тұстарын да төл дәстүрімізге енгізіп оңай игере білген. Әйтсе де Кеңес дәуіріндегі қазақ поэзиясын «бассыз салт атты» деуге болады. Себебі ол ұлттық тұтастығын жоғалтқан, өткенімен байланысы жоқ, провинциалдық, фрагментарлық, идеологиялық-дидактикалық поэзия болатын. Сондықтан оның ең мықты өкілдері – Қадыр Мырзалиев, Жарасқан Әбдірашев, Мұқтар Шаханов болған. Олар көпе-көрінеу дидактикалық ақиқаттарды жаңа ашылған жаңалықтай әкеліп, замандастарына біраз күрделілеу озық ақындар ретінде көрінген. Өйткені ол кезде шегі мен шеті жоқ, қолпаш сөзуарлық, еш дербес ойы жоқ, барабанша соғылған арзанқол ділмәрсу ресми поэзияның қасиетті парызы саналатын.
Серік Ақсұңқарұлы өмір бойы Қарағанды аймағында тұрса да, поэзиясының әрбір кезеңінде астаналық, яғни ең ірі, татымды, ең жан-жақты және терең ұлттық ақынымыз болып келеді. Мен мұны Пушкин синдромы деп атар едім. Өйткені Пушкиннен бұрынғы поэзия, Ломоносов, Тредиаковскийлер өлеңдері, оқуға келмейтін, жергілікті, аймақтық қана мағынасы бар әрбір сөзі, сөйлемі қалт-құлт етіп тұрған провинциалдық поэзия болатын. Ал Пушкин болса орыс поэзиясын аймақтық, диалектілік, ахлақтық ергежейлігінен арылтып, оп-оңай ғана әлемдік деңгейге көтерген. Сол сияқты Серік Ақсұңқарұлы да біздің кеңестік отарланған болмысымыздан аттап өтіп, оқырманды тарихы тұңғиық өткенімізге сүңгітіп, әсіресе, Алаш дәуірінің, әсіресе, Алаш дәуірінің ұлт боп қалыптасуымызда өшпес із қалдырған ізгі құндылықтарына бойлатады».
Әуезхан Қодар, «Тұтастанған салт атты», «Азаттық» сайты, 10 қараша, 2016 ж.
***
«Серік – арқалы ақын ғана емес, үлкен интеллектуал. Өлеңдерінен білімділік есіп тұрады. Тіпті көптеген өлеңінің мәнісін білім деңгейі төмен оқырман ұқпауы мүмкін. Жиырма бірінші ғасыр ақынының қаламынан туған жыр тұғыры осылай биік болғаны жөн-ақ! Әлбетте, поэзия тоғышар тобырдың ермегі емес, бекзат талғамның еншісі».
Марал Ысқақбай
***
«Сергелдеңге түскен ақын арғы-бергі дүниеден рухани серіктес іздемей тұра алмайды. Серік Ақсұңқарұлы да солай етеді. Табады да. Ол ХIХ ғасырда өмір сүрген даңқты француз ақыны Артюр Рембо. Рембо туралы өлеңін жазбас бұрын «Жан Николя Артюр Рембо 18 жасында классик атанып, кейін жоқшылықтан базарға барып пұл, тіпті Африкаға барып құл да сатқан; саудаға барған соң, мүлде, өлең жазбай кеткен француздың ұлы ақыны» деп алады да:
Ар мен ұят ақшаға саудаланған,
Алтын басы талай сан дауда қалған.
Ол он сегіз жасында классик боп
Асқақ Ару Парижді жаулап арған.
Он сегізде – данышпан!
Дара қандай!
Қара басын тәрк еткен қара нардай!
Францияны Музамен алып ұшты!
…Сонан кейін қолына қалам алмай!
Пегас емес,
Пұл ғана назарында,
Аң-таң қалып қарады ел азалы ұлға;
Ақын емес,
Алаяқ саудагер боп,
Асыр салды дүние базарында, – деп толғайды.
Әрине Серік Ақсұңқарұлы олай ете алмайды. Сауда да жасай алмайды, базарға да бара алмайды»
Темірхан Медетбек, «Жас Алаш», 29.10.2019 ж.
***
«…Көкте ұшып жүретін Құс Баласына мыйдың түкке де қажеті аз! Өйткені, о жақта «көлденең көк аттылы жоқ! Жолды кес-кестеген кесірлері көп Жерде жыбырлап жүрген біздерге болмаса…».
Тыныштықбек Әбдікәкім
***
«Ей, Ақ шалмалы пірлердің нұры шалқып туған, гүлі аңқып туған жиені, жүрегіңіздегі дүр-гауһарды осылай жарқылдатып тұрмасаңыз мына фәни әлдеқашан түнектеніп кетер ме еді?.. Өзіңдей шайырлардың арқасы ғой – әлі де жүректеніп тұрғаны!… Жас кезінде соңынан аңыз, есейе келе арыз көшкен ақын осы – Ақсұңқарұлы!»
Светқали Нұржан (Айт-Ман)
***
«Қарағандыда қазақтың ғажап ақыны Серік Ақсұңқарұлымен таныстым. Ақынның образын жасап жүрген ақындар аз емес қой. Серік Ақсұңқарұлы – тумысынан ақын, табиғатынан ақын, ұлы ақын! Қарағанды десе, есіме Серік Ақсұңқарұлы түсетін болады. Бір қалыпқа, шеңберге сыймайтын найзағай ақын!!!
Серік аға Ақсұңқарұлының «Ресейде халық санына шаққанда біздегідей ақын көп емес. Ондағы өлшеммен қарасақ біздегі ақын боп жүрген біраз ақын ешкім болмайтын еді» деп еді. Серік аға – ақынның образын жасамайтын, еркін, қалыпқа сыймайтын ақын. Ақынның образын жасайтын пенделерден шаршаймын…».
Аягүл Мантай, «Найзағай ақын»
АҚЫН ЗЕРТХАНАСЫ
(С.Ақсұңқарұлына)
Оның мінезі – жасыл найзағай сияқты шатырлақ,
Нағыз керек болмыс ақынға-ақ!
Сүйсе – лапылдап түгі қалмай сүйеді,
Суыса – Арқаның сары аязындай сақылдақ.
Оның ойлары – ешкімнің ойына келмейтін мәтіндер,
Толық тану үшін алыс тұр һәм жақын кел.
Оның айтуынша: ақын деген шоколад жеу керек,
Сыра ішіп тұру керек әкімдер.
Оның өлеңі – Мәриямның қолындағы өткір қайшыдай,
Бір қарасаң – күшейтпелі,
Бір қарасаң – жай шырай.
Ол өлең жазса – отты айналған пәруана көбелек,
Өлең жазбаса – жеңілген әскер сынды ойсырай.
Оның рухы – тұманға жалғыз сіңіп жоғалған көкбөрі,
Жапанға ылғи жалғыз қонатыны содан шеткері.
Оның әлемі – біздің әлемдей қызыл, жасыл, көк емес:
Үйі – кітапхана,
Жолдасы – жалғыздық,
Абай – мектебі.
Оның кітаптары – қаланған жартастар кәдімгі,
Сөрелердің алдында
Ақын сергек,
Ақын сабырлы.
Ұқыптап алмасаң төбеңе құлауы мүмкін Неруда,
Құлатып алуың мүмкін Қадырды.
Оның қаламы – пырақтардың болат тұяғы,
Оның қағазы – қазақтың байтақ қиыры мен қияны.
Жазу үстелі – домалақ Жер беті,
Майшамы – миындағы қиялы.
Оның құбыласы Хакім Абай мен Қасиетті Құран тек,
Шәк келтіреуге болмайды бала, бұған көп.
Ол қазір де Алланың алдына барғандай тап-таза,
Өлең жазып отырғанына күмән жоқ.
Мирас Асан,
Халықаралық «Шабыт» фестивалің лауреаты