Абақов Командир туралы толғаныс
Өмір жолында әр саладан ұлтқа қызмет еткен, қолымен де, қаламымен де із қалдырған азаматтар болады. Сондай жанның бірі – Командир Ғалыұлы Абақов. Бүгінде 85 жастың биігіне шыққан ардақты азаматтың өмірі – тұтас бір дәуірдің айнасы.
Ұстаздықтан басталған жол
Командир Ғалыұлы еңбек жолын Шет ауданындағы «Ақшатау» совхозында орналасқан К.Маркс атындағы орта мектепте мұғалім болып бастаған. Педагог ретінде шәкірт тәрбиелеу ісіне жан-тәнімен берілді. Кейін Ақадыр кентіндегі №131 мектептің директоры қызметіне дейін көтеріліп, оқу ордасын көркейтіп, сол жерден зейнетке шықты. Ол басқарған жылдары мектеп білім мен тәрбие берудің үлгілі мекемесіне айналды.
Қыры көп өнер иесі
Командир ағаның бойындағы өнерге деген сүйіспеншілік ерекше. Ол текеметке ою ойып, матаға лозунг жазып, тамаша суреттер салған суретші. Көркем қолөнер мен бейнелеу өнерін қатар алып жүрген нағыз шебер. Шахмат ойнауға бейім, логикалық ойлау қабілеті жоғары жан ретінде де елге танылған. Шығармашылық ізденіс – оның өмірінің мәні.
Қаламы жүйрік, тілі өткір
Ол – ақын, сықақшы, фельетоншы. Командир ағаның қаламынан туған өлеңдер, фельетондар, сатиралық әңгімелер кеңестік дәуірде ел ішінде кеңінен тараған. «Ильич туы», «Ақадыр таңы», «Агадырьская новь» газеттерінің штаттан тыс тілшісі ретінде ел ішіндегі өзекті мәселелерді көтеріп, қоғаммен диалог жүргізе білді. Айтқыштығы, әзілді орнымен қолдана білуі, өткір тілімен қоғамдағы міндерді түйреп отыруы оны халыққа жақын етті.
Қоғамдық қызметкер
Командир Ғалыұлы – тек шығармашыл адам емес, белсенді қоғам қайраткері.
Ол:
— Совхозда жұмысшылар комитетінің төрағасы;
— Партком хатшысы;
— Ақадыр аудандық атқару комитетінде ұйымдастыру бөлімінің хатшысы қызметтерін атқарды. Әр салада адал еңбек етіп, басшылық пен халық арасын жалғай білді.
Жазған кітаптары – ұрпаққа мирас
Командир ағаның бірнеше кітабы жарық көрген, оларда оның көркем шығармалары, өлеңдері мен замана тынысы, туған өлкенің тыныс-тіршілігі көрініс табады. Бұл еңбектер – болашақ ұрпаққа рухани мұра. Командир Ғалыұлы халықтың ұлы, қарапайым еңбекпен ұлтқа қызмет еткен жан-жақты дарын иесі. Оның өмірі – жас ұрпаққа үлгі, шығармашылығы – рухани азық, еңбек жолы – адалдықтың символы. Есімі халық жадында мәңгілік. Қаламы ұшталған, жүрегі ұлт деп соққан Командир Ғалыұлы Абақов – ұстаз, ақын, өнерпаз тұлға.
Өмірде әр ісін жанымен атқаратын, қай салада жүрсе де із қалдырып отыратын тұлғалар бар. Солардың бірі – біздің кейіпкеріміз. Ол – ұстаз, суретші, ақын, фельетоншы, қоғам қайраткері. 85 жылдық ғұмырының әр кезеңі – еңбекпен, ізденіспен, ұлтқа қызметпен өрілген тағылымды жол.
Ұстаз – ұлттың сәулеткері
«Шәкірттің шаттығы – ұстаздың бақыты» деген ұстаныммен жүрген Командир аға «Ақшатау» совхозындағы К.Маркс атындағы мектепте ұстаздық жолын бастаған. Кейін Ақадыр кентіндегі №131 мектептің директоры болып тағайындалып, оқу ордасын дамытып, абыроймен басқарды.
Өз естелігінде ол былай деп жазады:
«Мектеп – тек білім ордасы емес, ұлтты тәрбиелейтін рухани кеңістік. Әр мұғалім – ұрпақтың тағдырына жауапты екенін ұмытпауы керек».
Ол басшылық еткен жылдары мектеп көркейіп, білім сапасы артты. Зейнетке шыққанша білім саласына адал қызмет етті.
Командир Ғалыұлы нағыз шебер, қолынан шыққан текеметке салған оюлар, бояуы қанық суреттері мен матаға жазған лозунгтері сол дәуірдің тірі куәсі.
Бір естелігінде: «Ауылда плакат жазатын, лозунг дайындайтын адам аз еді. Қолмен жазатынбыз. Әр әріпті өлшеп, бояуды үнемдеп, дәлдікпен жазу керек. Сол бір қарапайым істің өзі өнер екенін кейін түсіндім» – дейді.
Бұл сөзінен-ақ оның ісіне деген ұқыптылық пен жан жылуы сезіледі.
Шахмат пен шымыр ойлар
Шахмат – ақыл мен төзімділіктің ойыны. Командир аға бұл ойында да көптің алды болған. Тек ойнаған емес, логикалық тапсырмалар құрастырып, жастарды үйреткен. «Шахмат – бұл өмірдің моделі. Әр жүрісіңнің салдары бар. Бұл – тәрбие құралы» – дейді ол бір мақаласында.
Ақын мен фельетоншының бейнесі
Командир Ғалыұлы – қаламы жүйрік қаламгер. Оның өлеңдері мен сықақтары талай газеттің бетінде жарияланды. «Ильич туы», «Ақадыр таңы», «Агадырьская новь» газеттерінің штаттан тыс тілшісі ретінде ел ішіндегі әлеуметтік, тұрмыстық мәселелерді көтерді.
Оның фельетондарынан бір үзінді: «Қоймаға жауапты Қойшыбек, қойманың кілтін үйіне қойып кетіпті. Ал қоймада не бар екенін… өзі де ұмытыпты».
– Бұл сатиралық жолдардан әзілмен астарлап сын айту шеберлігі көрінеді.
Өлеңдері өміршең, қарапайым халықтың тілімен жазылады. Мысалы:
«Еңбекпенен ер жеттім,
Ел алдында сөйледім» табыса алуы, сөзге шешендігі, ұтқырлығы – ел есінде. «Айтқыш адам еді» деуі – әріптестерінің мойындауы.
Жазған еңбектері – елге мұра
Командир Ғалыұлының жазған кітаптары – оның рухани болмысының көрінісі. Өлеңдер жинағы, естеліктер, публицистикалық мақалалар арқылы ол өз дәуірінің үнін, өз елінің тынысын қағазға түсіріп кетті.
Ол бір сөзінде: «Қалам ұстаған қол – халықтың үні. Қаламгер әділетке жақ болуға тиіс» – деген еді.
Командир Ғалыұлы Абақов – бір басына өнер мен өлең, ұстаздық пен ұлағат, сатира мен сұлулық сыйған тұлға. Оның тағдыры – тұтас ұрпаққа өнеге.
85 жастағы ардақты ағаның өмір жолы – еңбектің де, өнердің де, адалдықтың да мектебі. Бүгінгі ұрпақ осы жолдан тәлім алса, ел болашағы жарқын болары анық.
Қарапайымдылық пен кісілік келбеті
Командир Ғалыұлы – айналасына сыйлы, үлкен-кішіге үлгі бола білген кісіге жылу сыйлайтын адам. Өмір бойы адамгершілік пен достықты қадірлеген жан.
Ауылдас, қатар жүрген Кенбай, Құлтай, Бақыт есімді достары – бірге жүріп, тірлікте тірек болған азаматтар. Олармен бір дастарқанда бас қосып, ел, жер, өнер, заман жайлы сырласқан, әңгімелескен сәттерін естелікпен еске алып отырады.
Өзі айтқандай: «Достарым – өмірімнің айнасы. Олармен бірге жүрген күндер – жастықтың жарқын беттері».
Достарымен арадағы сыйластық – оның адамдық биігін айқындайды. Бұл – тек шығармашылықпен емес, адамдық қарым-қатынасы
Достық – өмірдің рухани байлығы
Командир Ғалыұлының өміріндегі маңызды орын алатын жандардың бірі – ауылдас, қатар жүрген достары. Ол кісінің жастық шағы мен қызметтік жылдары Кенбай Жексенбеков, Құлтай Әшірбеков, Бақыт Қыздаров сынды азаматтармен тығыз байланысты болған.
Кенбай Жексенбеков – еңбек жолын қарапайым жүргізушіліктен бастап, бас инженер деңгейіне дейін көтерілген парасатты тұлға. Сабырлы мінезі, терең ойлайтын кеңдігімен ел ішінде беделге ие болған. Командир аға ол туралы:
«Кенбай – асықпай сөйлеп, дәл шешім қабылдайтын адам. Кең ойлайтын көреген еді» – деп еске алады.
Құлтай Әшірбеков – сөзге ұста, сатиралық мәнде сөйлейтін, ойы ұшқыр азамат. Механик болып еңбек еткен, басқарушылық қабілеті мықты, сөйлегенде тыңдаушыны еріксіз ертетін ерекше болмысты жан. Командир аға оны: «Құлтайдың бір-ақ ауыз сөзі кейде том-том қағаздан артық еді» – деп бағалайды.
Бақыт Қыздаров – ел шежіресін, тарихи әңгімені жатқа айтатын, қызба мінезді, бірақ жүрегі таза, шыншыл азамат. Оны Командир аға: «Бақыт айтқан әңгіме тарих кітабындай әсер қалдыратын. Мінезі тез тұтанса да, реніші жоқ, таза адам еді» – деп сипаттайды. Осы достармен арадағы жарасымды қарым-қатынас, бірге кешкен елдің еңбек, өнер, рухани өмірі – Командир Ғалыұлының өмір жолының айнымас бөлігі. Бұл достық – шын ықыластан туған, бірін-бірі демеп өскен азаматтық сабақтастықтың көрінісі.
Аңғар СМАҒҰЛ,
ҚР журналистер
одағының мүшесі