27 қараша күні Әбілқас Сағынов атындағы Қарағанды техникалық университетінің «Геология және пайдалы қазбалар кенорындарын барлау» кафедрасында «Қазақстан Республикасы Президентінің Жолдауы аясында геологиядағы цифрландыру және жасанды интеллект» атты кең көлемді дөңгелек үстел өтті. Шара геология саласындағы заманауи технологиялар, жасанды интеллект жүйелерінің рөлі, өндіріс пен ғылым интеграциясы сияқты маңызды бағыттарды талқылауға арналды.
Бұл басқосуға студенттер, магистранттар, докторанттар, кафедра оқытушылары, сондай-ақ өндіріс өкілдері – «I-Geo Kazakhstan» ЖШС директоры Голик Андрей Васильевич, «Қазақмыс» корпорациясы АҚ геологиялық саласының өкілі Айткалиев Ардақ Қуандықович, «Bertys Construction» ЖШС-нің жетекші геологы Есиркеев Есен Мейрамович, сондай-ақ «Орталыққазжерқойнауы» Орталық Қазақстан өңіраралық геология департаментінің басшысы Мауқұлов Нұрлан Оразбекович қатысты.
Цифрландыру – геология дамуының стратегиялық бағыты
Президент Қ.К.Тоқаев Жолдауында цифрлық экономиканы дамыту міндетін атап өтіп, әр саланың технологиялық жаңғыруын жеделдетуді ұсынған еді. Бұл талап геология саласында ерекше маңызға ие.
Қазіргі уақытта пайдалы қазбалар кенорындарын модельдеу, геофизикалық және геохимиялық деректерді талдау, бұрғылау барысындағы тәуекелдерді болжау сияқты бағыттарда цифрлық платформалар, нейрондық желілер, Big Data талдау құралдары кеңінен енгізілуде. Дөңгелек үстел барысында осы үрдістердің еліміздің минералдық-шикізаттық базасын нығайтудағы рөлі жан-жақты талданды.
Сарапшылардың айтуынша, цифрландыру геологиялық барлау үдерістерін жедел әрі дәл жүргізуге, адами фактор қателіктерін азайтуға, деректерді нақты әрі объективті интерпретациялауға мүмкіндік береді. Ал жасанды интеллект күрделі геологиялық құрылымдарды талдауда жаңа сапалық деңгей қалыптастырады.
Жасанды интеллекттің геологиядағы мүмкіндіктері: өндіріс мамандарының пікірі
Өндірістік компания өкілдері AI технологияларын қолданудың нақты мысалдарын келтіріп, өз тәжірибелерімен бөлісті:
Голик Андрей Васильевич бұрғылау кезіндегі жедел деректерді талдау, апаттық тәуекелдерді болжау және технологиялық процестерді автоматтандыруда жасанды интеллекттің тиімділігін атап өтті. Оның айтуынша, AI жүйелері бұрғылау динамикасындағы ауытқуларды ерте анықтап, шығындарды азайтуға септігін тигізеді.
Айткалиев Ардақ Қуандықович 3D және 4D модельдеу технологияларының мүмкіндіктеріне тоқталды. Ол геологиялық құрылымдарды нақты бейнелеу, кен денелерінің геометриясын дәл болжау және ресурстардың әлеуетін бағалау ісінде цифрлық модельдеудің маңызы артып келе жатқанын жеткізді.
Есиркеев Есен Мейрамович машиналық оқыту әдістерінің минералдық құрамды болжауда, геофизикалық деректерді интерпретациялауда және геологиялық карталауда қолданылу перспективаларын түсіндірді. Оның айтуынша, AI алгоритмдері дәстүрлі әдістермен анықтау қиын болатын жасырын заңдылықтарды табуға мүмкіндік береді.
Мауқұлов Нұрлан Оразбекович цифрлық трансформацияның өндірістік қауіпсіздік, тиімді жоспарлау, ресурстарды басқару және еңбек өнімділігін арттырудағы рөліне тоқталды. Ол мемлекеттік органдар мен өндірістік компаниялардың геологиялық деректерді бірыңғай цифрлық жүйеге көшіруді белсенді түрде жүзеге асырып жатқанын атап өтті.
Ғылым мен өндіріс: интеграцияны күшейту қажеттілігі
Дөңгелек үстелдің негізгі нәтижелерінің бірі – университет пен өндірістік сектор арасындағы серіктестікті жаңа деңгейге көтеру. Кафедра оқытушылары, ғылыми жетекшілер және компания өкілдері:
- білім беру бағдарламаларын жаңғырту,
- цифрлық пәндер санын көбейту,
- студенттердің өндірістік практикасын кеңейту,
- ғылыми-зерттеу жобаларын бірлесіп жүзеге асыру мәселелерін талқылады.
Қатысушылардың ортақ пікірінше, қазіргі геолог: далалық геологиялық әдістерді меңгерумен қатар,үлкен деректермен жұмыс істей алуы, автоматтандырылған карталау және модельдеу құралдарын білуі, GIS жүйелерін, Python, ML негіздерін игеруі қажет.
Бұл – халықаралық еңбек нарығында бәсекеге қабілетті маман қалыптастырудың басты шарты.
Болашаққа бағытталған нақты қадамдар
Қарағанды техникалық университетінің «Геология және пайдалы қазбалар кенорындарын барлау» кафедрасы цифрлық білім беру мазмұнын кеңейту, жаңа зертханалық платформалар ашу, индустриялық серіктестермен ғылыми жобалар әзірлеу бағытында жүйелі жұмыстар жүргізуде.
Дөңгелек үстелде талқыланған мәселелер алдағы ғылыми бастамаларға, гранттық жобаларға, өндірістік келісім-шарттарға және жаңа білім беру модульдеріне негіз болмақ. Шара жас зерттеушілер үшін геологияның болашағы цифрлық технологиялармен тығыз байланысты екенін айқын көрсетті.
Шараны «Геология және пайдалы қазбалар кенорындарын барлау» кафедрасының меңгерушісі, қауымдастырылған профессор (доцент), PhD Исатаева Фарида және қауымдастырылған профессор (доцент), PhD Мадишева Рима ұйымдастырып, дөңгелек үстелдің мазмұнды өтуіне белсене атсалысты. Олар геологиядағы цифрландыру мен жасанды интеллектті талқылауға бағытталған ғылыми-тәжірибелік алаңның қалыптасуына ықпал етті.
Алия МАУСЫМБАЕВА,
қауымдастырылған профессор (доцент), PhD
Света ИМАНБАЕВА,
қауымдастырылған профессор (доцент), PhD