Қазақстан үшін зайырлы мемлекеттің тұрақтылығы – абстрактілі ұғым емес, елдің ертеңін айқындайтын стратегиялық мәселе. Бұл – тәуелсіздіктің алғашқы күндерінен бері сан түрлі сыннан өткен қоғамымыздың ішкі беріктігін сақтап тұрған негізгі тірек. Географиялық тұрғыдан ғана емес, мәдени, діни, дүниетанымдық алуандылық жағынан да кең кеңістікті алып жатқан еліміз үшін зайырлылық – бөлшектейтін емес, біріктіретін ұстаным ретінде қалыптасты.
Қазақстан – жүзден астам этнос пен бірнеше діни конфессияның ортақ шаңырағы. Осындай ортада тұрақтылық өздігінен орнай салмайды. Ол ортақ заңға, ортақ жауапкершілікке және азаматтардың бір-біріне деген сеніміне сүйенеді. Зайырлы мемлекет осы сенімнің құқықтық кепілі болып отыр. Мемлекеттің қандай да бір сенімді немесе көзқарасты алға шығармауы – қоғамды рухани жұтаңдыққа емес, керісінше, әділдікке негізделген теңдікке жетелейді.
Зайырлылықтың мәні дінді жоққа шығару емес. Ол – діннің ар-ождан кеңістігінде қалуын, ал мемлекеттің заң мен құқық аясында әрекет етуін қамтамасыз ететін өркениетті келісім. Бұл ұстаным Қазақстан қоғамын радикалды идеялардан, діни төзімсіздіктен және жасанды бөлінуден қорғап келеді. Дін адамдарды рухани тұрғыдан тәрбиелесе, мемлекет азаматтардың қауіпсіздігі мен теңдігін қорғауы тиіс. Осы шекара сақталған кезде ғана қоғамдық келісім бұзылмайды.
Қоғамдық келісім – бейбіт өмірдің іргетасы. Ол ұранмен емес, күнделікті өмірде заңды сақтау, өзгенің құқығын мойындау және пікір алуандығына төзімділік таныту арқылы қалыптасады. Қазақстанның даму жолында ең үлкен жетістіктерінің бірі – күрделі кезеңдердің өзінде ішкі тұрақтылықты жоғалтпауында. Бұл жетістік кездейсоқ емес, ол саналы түрде таңдалған зайырлы бағыттың нәтижесі.
Алайда зайырлы мемлекеттің тұрақтылығы тек заңдармен қамтамасыз етілмейді. Оның тағдыры азаматтардың құқықтық мәдениетіне тікелей байланысты. Заңды білгеннен гөрі, заңды құрметтеу маңыздырақ. Құқықтық мәдениет қалыптасқан қоғамда мәселе айқаймен емес, құқықтық тетік арқылы шешіледі. Мұндай ортада әділдікке сенім артады, ал сенім қоғамдық тұрақтылықты күшейтеді.
Бүгінде Қазақстан жаһандық сын-қатерлер дәуірінде өмір сүріп отыр. Ақпараттық кеңістіктің ашықтығы, түрлі идеологиялардың еркін таралуы, жастар санасына әсер ететін сыртқы факторлар зайырлылық қағидаларының маңызын бұрынғыдан да арттыра түсті. Осындай жағдайда мемлекеттің басты міндеті – қысым жасау емес, құқықтық мәдениетті, сындарлы ойлауды және азаматтық жауапкершілікті күшейту.
Зайырлы мемлекет – билік пен қоғам арасындағы сенім көпірі. Заң үстемдік құрғанда ғана азамат өзін қорғалған сезінеді. Ал қорғалған адам радикализмге емес, диалогқа бейім болады. Қазақстан үшін бұл қағида айрықша маңызды, себебі елдің дамуы тұрақтылыққа, ал тұрақтылық қоғамдық келісім мен құқықтық мәдениетке сүйенеді.
Түптеп келгенде, зайырлылық – Қазақстанның таңдауы ғана емес, оның болашаққа апарар жолы. Қоғамдық келісім сақталып, құқықтық мәдениет нығайған сайын мемлекеттің іргесі беки түседі. Бұл – бүгінгі ұрпақтың ғана емес, келер буынның да тағдырына тікелей әсер ететін жауапты жол.
Н.Қалқаман,
Облыстық ақпараттық-түсіндіру тобының мүшесі
Теміртау қ.