Жақсылықтың да өз есебі бар. Бірақ ол есепке сыймайтын, адам жүрегінің таразысымен өлшенетін жақсылықтар болады. Біреуге қолдау көрсету, біреудің үмітін ояту, бір жастың жолын ашу – үлкен азаматтықтың белгісі. Арқаның кең даласында осындай сөзіне сай азаматтар аз емес. Солардың бірі – Сапар Көшкенұлы Ибкеев. Бүгінде ел ағасы жетпіс деген белеске көтеріліп отыр.
Сапар ағамыздың ғұмыр жолы қарапайым кенші қызметінен басталған. Еңбекпен шыңдалған адам ғана еңбектің қадірін терең түсінеді. Сондықтан оның кейінгі кәсіпкерлік жолынан да елге пайда әкелуге ұмтылған азаматтық мінез аңғарылады. Алайда Сапар Көшкенұлын көптің жадында қалдырғаны – кәсіпкерлігі ғана емес. Оның аты жомарттықпен, демеушілікпен, елге деген жанашырлықпен қатар аталады.
2021 жылы оған республикалық «Жомарт жүрек» сыйлығының «Жыл меценаты» атағы берілуі де осының айғағы. Бұл – жай ғана марапат емес. Көп жылдық азаматтық ұстанымның ел алдында мойындалуы. Сапар Ибкеев Қарағанды облысының атынан осы биік атаққа ие болды. Оның өзі де жақсылық жасауды мүмкіндігіңе қарай өзгеге көмектесуден бастаған жөн екенін айтқан. Әсіресе қиын жағдайға түскен, әлеуметтік қолдауды қажет ететін отбасыларға қол ұшын созып жүргені жазылды. Мұндай азаматтарды сырттай бақылап отырып, жомарттықтың байлықтан бұрын жүрекке қатысты қасиет екенін түсінесің. Өйткені дәулет – қолға қонған мүмкіндік. Ал сол мүмкіндікті ел игілігіне жарату – адамның өз таңдауы. Сапар Көшкенұлының азаматтық болмысын осы тұстан тану керек.
Жылдар бойы туған елдің әлеуметтік мәселелеріне араласып, қоғамдық бастамалардан шет қалмағаны белгілі. Бірақ оның жүрегіне жақын бір саланың жөні бөлек. Ол – руханият. Руханиятқа жасалған қолдау көзге бірден түсе бермейді. Оның қайтарымы да ертеңгі күні есептелетін дүние емес. Бүгін шығарылған бір кітаптың, қолдауға ие болған бір ақынның жемісі жылдар өте көрінеді. Сапар ағамыздың әдебиетке деген қамқорлығы осындай алысты көздейтін азаматтықтан бастау алады. Қазақ поэзиясының жаңа буынына жасалған қолдау – ұлттың ертеңіне жасалған инвестиция. Осы орайда Жұмабек Тәшенов атындағы сыйлықтың орны ерекше. Бұл бастаманың басы-қасында айтыскер Айтбай Жұмағұлов жүр. Айтбай ағамыздың ұйымдастырушылық ізденісі мен Сапар Ибкеевтің демеушілігі тоғысқанда, жас таланттарға жол ашқан игі дәстүр қалыптасты. «Тәшенов жүлдесі» жыл сайын әдебиет пен мәдениет саласындағы үздіктерді ұлықтап келеді. Жобаның елге берген ең үлкен сыйы – марапаттың өзі ғана емес. Жас ақынға өз кітабының тұңғыш рет қолына тиген сәтін сыйлау – ұмытылмас қуаныш. Осы жоба арқылы талай жас қаламгердің алғашқы жыр жинағы жарық көрді. Солардың бірі өзім де болдым. Жобаның алғашқы жеңімпазы да атандық. Тұңғыш жыр жинағымызға оқырманға жол тартты. Одан әрі Рауан Қабидолдин, Жәлел Шалқар, Жадыра Байбұланова, Жәнібек Әлиман, Айзада Рақымжанова, Ерік Нарын, Жоламан Әйткен, Кәмшат Хасен, Салтанат Қайырбек және өзге де ақындар бар. Бұл біздер үшін ғаламат мүмкіндік, сый еді.
Кейде жас талантқа үлкен мінберден айтылған мақтаудан гөрі, қолына тиген алғашқы кітабы қымбат екені рас. Өйткені кітап – сенімнің қағазы. Кітап – «сенің сөзің елге керек» деген үнсіз демеу. Кітап – жас ақынның өзіне деген сенімін бекітетін алғашқы баспалдақ. Ал сол баспалдақты салуға Сапар ағамыздың азаматтық қолдауы себеп болған. Бұл – бір адамға ғана емес, әдеби ортаға жасалған қызмет. Сапар Ибкеевтің мәдениетке жасаған қамқорлығы мұнымен де шектелмейді. Жұмабек Тәшеневтің өмірі мен қызметіне арналған әдеби жинақтың жарық көруіне де оның демеушілік жасағаны көрсетілген. Сол жинақта оның есімі «Жомарт жүрек» «Жыл меценаты» атағының иегері ретінде арнайы аталған. Ахмет Байтұрсынұлының 150 жылдығына орай жарық көрген «Естеліктегі Ахмет Байтұрсынұлы бейнесі» жинағына да қолдау көрсетілген. Мұның бәрі бір адамның әдебиетке кездейсоқ көңіл бөлмегенін аңғартады. Бұл – жүйелі қолдаудың көрінісі. Әдебиетке демеу болу үшін ақынның жанын түсінетін жүрек керек. Өйткені қаламгердің ең үлкен капиталы – оның сөзі. Ал сөзге сенім білдіру – ұлттың рухына сенім білдіру. Сапар ағамыз осындай сенімнің салмағын сезінетін азамат.
Ол жас ақынға атақ қууды емес, сөзін табуды, өз жолын табуды тілеуімен құнды. Тәшенов жүлдесінің жыл сайын өтуі де осы дәстүрдің тамыры тереңге кеткенін көрсетеді.
Бірнеше жыл бұрын басталған игі бастама уақыт өте келе әдеби орта күтетін мерейлі шараға айналды. Оның артында Айтбай ағамыздың Жұмағұловтың ұйымдастырушылық еңбегі, маңдайы тері жатқанын жоғарыда айттық. Ал сол істің тынысын кеңейтіп, материалдық жағын көтеруге Сапар Ибкеевтің меценаттық қолдауы мүмкіндік берді. Бұл жерде екі азаматтың еңбегі бірін-бірі толықтырады. Бірі – ойды ұйымдастырды. Бірі – игіліктің жүзеге асуына жол ашты. Нәтижесінде жас ақындардың кітабы жарық көрді. Еңбегі еленіп, таланты танылды. Ең бастысы, қазақ әдебиетіне жаңа есімдер қосылды. Осының өзі үлкен шаруа.
Ұлттың әдебиеті бір күнде жасалмайды. Оны жылдар бойы талант пен талап, еңбек пен қолдау қалыптастырады. Сапар ағамыздың әдебиетке жасаған жақсылығы осы ұзақ жолдың бір кірпіші іспетті. Ұлттық мәдениетке қызмет етудің тағы бір қыры – тарихи тұлғаларды ұлықтау. Тәшенов есімін кейінгі буынға жеткізу де сондай міндет. Жұмабек Ахметұлы ел мен жер тұтастығы жолындағы қайсарлығымен тарихта қалған тұлға. Оның өнегесін жас ұрпаққа жеткізу – рухани сабақтастықтың белгісі. Сапар Ибкеевтің осы іске демеушілік жасауы оның тарихи санаға да бейжай қарамайтынын аңғартады. Жомарттықтың мәні осында. Ол тек бүгінгі мұқтажға көмектесу емес. Ол ертеңгі ұрпаққа қажет дүниені бүгіннен қалыптастыру. Сондықтан кітапқа, өнерге, жас талантқа жасалған көмек – ең ұзақ жасайтын жақсылықтардың бірі. Ақынның өлеңі халыққа жетсе, демеушінің де азаматтық ізі сол сөздің ішінде қалады. Бір кезде баспадан шыққан жұқа кітап жылдар өте тұтас бір дәуірдің белгісіне айналуы мүмкін. Ал оның алғашқы демеушісі сол тарихтың тасасында үнсіз тұрады. Сапар ағамыздың мінезі де сондай үнсіздікке жақын сияқты. Жақсылықты жария ету үшін емес, жасалуы керек болған соң жасау. Қазақы ұғымдағы «сауапты іс» деген сөздің салмағы да осында. Мешітке көмек беру, имамдарға демеу көрсету, әлеуметтік мекемелерге қолдау жасау туралы ел арасындағы алғыс сөздер де Сапар Көшкенұлының осы ұстанымын айғақтайды.
Балалар мен қарттарға қамқорлық таныту – қоғамның әлсіз тұсына сүйеу болу. Мұндай көмектің әрқайсысының артында жеке адамның тағдыры, отбасының қуанышы, бір баланың үміті тұрады. Сондықтан қайырымдылықты тек қаржылай өлшеу аздық етеді. Оның адамға берген жылуын өлшейтін таразы жоқ. Сапар ағамыздың жомарттығын да осы өлшеммен бағалаған жөн. Ол үшін туған жер – картадағы мекен емес. Туған жер – адамның балалық шағы, алғашқы арманы, маңдай тері сіңген топырағы. Шаханның тағдырына алаңдау – өзінің өткеніне деген құрмет. Елдің ертеңіне алаңдау – өзінің балалары мен немерелеріне деген жауапкершілік. Осы сезім кәсіпкерліктен биік тұратын азаматтық қасиетке айналады. Сапар Ибкеевтің қоғамдық мәселелерге араласуы да осыдан бастау алады. Кей кезеңде Шаханның жылу жүйесі сияқты күрделі мәселенің төңірегіндегі қоғамдық талқылауларға қатысқан. Кейін экология, шахта жұмысы, еңбек қауіпсіздігі тәрізді мәселелер бойынша қоғамдық тыңдауларда пікір білдіргені де құжаттардан көрінеді. Бұл – туған жердің мәселесін сырттай сөз етпей, ішінен сезінудің белгісі. Азаматтың елге керек болуы тек кабинетте емес, халықтың ортасында көрінеді. Сапар ағамыздың өмір жолында осындай сәттер аз емес. Кәсіпкерлік – оның кәсіби жолы болса, меценаттық – азаматтық болмысының бір бөлігі. Осы екеуін ажыратып қарау қиын. Өйткені елге қызмет етуге бағытталмаған кәсіптің ғұмыры қысқа. Ал халықпен бөліскен береке ғана ұзаққа барады. Кенші болып еңбек еткен қарапайым жігіттің елге белгілі кәсіпкерге айналуы – өз алдына еңбек. Ал сол еңбектің нәтижесін әдебиетке, мәдениетке, қайырымдылыққа жұмсауы – оның азаматтық тарихы. Екеуі қосылғанда тұлғаның тұтас бейнесі шығады.
Сапар ағамыздың жетпіс жылдық мерейтойы да осындай жақсы істерді түгендейтін кезең. Бұл жасқа келгенде адам артындағы ізге қарайды. Қандай үй салынды дегеннен бұрын, қандай жүрекке жылу кірді деп ойлайды. Қандай дүние жиналды дегеннен бұрын, кімге пайдасы тиді деп бағамдайды. Сапар ағамыздың азаматтық жолында мұндай сауалдардың жауабы аз емес. Оны туған жерінің адамдары жақсы біледі. Шахан жұрты оның қарапайым мінезін, елге етене жүретін қалпын бағалайды. Қаламгер қауымы әдебиетке жасаған қолдауын ұмытпайды. Жас ақындар алғашқы кітаптарының жарық көрген күнін есінде сақтайды. Мәдениет саласының өкілдері демеушінің қадірін түсінеді. Ал жақсылық көрген әр отбасының алғысы – кез келген марапаттан биік.
Сапар ағамыздың жасаған жақсылығы ұшан-теңіз. Әлеуметтік жағынан қолдауды қажет ететін жандарға көмектесті. Ұлттық спорттың өріс алуына демеу болды. Жыл сайынғы ұлттық ат спорты ойындарының жүлдесіне қолдау көрсетуі де Шахан жұртының жадында. Бұл – ұлттық дәстүрге деген құрметтің бір көрінісі. Өйткені ат спорты – жай ғана жарыс емес. Ол – қазақтың далалық мәдениеті, ерлік рухы, ұрпақ сабақтастығы. Осындай құндылықтарды қолдау арқылы меценат елдің рухани кеңістігін де кеңейтеді.
Бір адамды бір ғана қызметімен өлшеу мүмкін емес. Кей азаматтың аты аталғанда оның артынан тұтас бір ізгі істер тізбегі ереді. Сапар Ибкеев туралы да сондай ой айтуға болады. Ол – кәсіпкер. Ол – меценат. Ол – туған жердің жанашыры. Ол – мәдениет пен әдебиеттің қолдаушысы. Ол – жас таланттың қанатын қатайтуға себепкер болған азамат. Ең бастысы, ол – елдің алғысын арқалаған ел ағасы. Жетпіс деген белеске жеткенде адамға көп сөздің керегі жоқ шығар. Жасаған жақсылығының өзі сөйлейді. Бір кітап сөйлейді. Бір ақынның өлеңі сөйлейді. Бір баланың күлкісі сөйлейді. Бір қарияның батасы сөйлейді. Туған жердің тынысы сөйлейді. Осылардың бәрі қосылғанда азаматтың шынайы портреті жасалады. Сапар ағамыздың портреті де осындай ізгі істерден құралған.
Нағыз меценат үшін марапат – мақсат емес. Мақсат – елге пайда келтіру. Жасқа жол көрсету. Қартқа көңіл бөлу. Жақсылық жалғасын тапсын. Жақсы адамның ғұмыры жасаған игілігімен өлшенеді. Сапар Ибкеевтің жетпіс жасы – осындай игіліктің мерейлі белесі.
Арқаның атымтай азаматына ақ жол тілейік. Елдің алғысы мен ағайынның батасы әрдайым өзімен бірге болсын. Жомарт жүрекке Жаратқан жар болсын.
Ерболат ҚУАТБЕК