Қазіргі қоғамда адам санасына әсер етудің жолы көбейді. Бұрын теріс идеологияны тарату үшін мінбер керек болса, бүгінде оған бір телефон мен интернеттің өзі жеткілікті. Бір күмәнді уағыз, бір арандатушы видео, бір жалған түсінік кей жастардың дүниетанымын шайқалтып жіберуі мүмкін. Осындай кезеңде радикалданудың алдын алу тек құқық қорғау органдарының немесе мамандардың ғана шаруасы емес. Бұл – отбасының, мектептің және тұтас қауымдастықтың ортақ міндеті. Себебі радикалды ой аяқ астынан пайда болмайды. Ол көбіне рухани бос кеңістікте, бақылаусыз қалған санада, мейірім мен мән іздеген көңілде қалыптасады.
Адамның алғашқы мектебі – отбасы. Баланың мінезі мен дүниетанымына ең әуелі үй ішіндегі қарым-қатынас әсер етеді. Егер шаңырақта сенім, сыйластық, жанашырлық болса, бала сырттан келген күмәнді идеяға оңай ермейді. Ал отбасында суықтық, түсінбеушілік, немқұрайлылық басым болса, жас өзін бөтен ортадан іздей бастайды. Кей жағдайда балаға ұзақ насихаттан гөрі, оны тыңдай білу көбірек қорған болады. Өйткені радикалдану көбіне пікірден емес, жалғыздықтан басталады.
Сондықтан отбасы тек тәрбие беретін орта емес, ол – тұлға қалыптастыратын негізгі тірек. Әке мен ана баласына дінді де, дәстүрді де байыппен түсіндіре алуы керек. Ұлттық құндылықтардың өзегінде мейірім, сабыр, үлкенге құрмет, кішіге ізет, елге жанашырлық жатқанын ұғындырған отбасы баласын бөтен идеологияның ықпалына оңай бере қоймайды.
Мектеп – баланың қоғамдық ортамен бетпе-бет келетін кеңістігі. Мұнда ол тек білім алып қоймай, ойлауды, салыстыруды, дәлелдеуді, шын мен жалғанды ажыратуды үйренеді. Радикалданудың алдын алуда мектептің рөлі де осы тұста айқын көрінеді. Егер мектеп тек баға қоятын орын болып қалса, онда ол басты міндетінен айырылады. Білім ордасы оқушыны сыни ойлауға үйретуі тиіс. Сұрақ қоя алатын, ақпаратты саралай білетін, әр пікірге байыппен қарайтын жас радикалды үгіттің жетегіне оңай ермейді.
Бұл ретте мұғалімнің де, психологтің де, сынып жетекшісінің де жауапкершілігі зор. Оқшаулану, шектен тыс тұйықталу, агрессия, қоғамнан безіну, айналаның бәрін «ақ» пен «қараға» ғана бөлу секілді белгілер назардан тыс қалмауы керек. Бірақ мұндай жағдайда қысым емес, түсіністік пен кәсіби қолдау қажет.
Қауымдастықтың ықпалы да айрықша. Достар ортасы, көршілік қарым-қатынас, спорт секциялары, мәдени орта, жастар ұйымдары – мұның бәрі жас адамның болмысына әсер етеді. Егер қоғамда бос кеңістік көп болса, оны міндетті түрде бөтен ықпал толтырады. Сол себепті жастарды тек сақтандырып қана қою аз. Оларға мағыналы өмір салтын ұсыну керек. Қоғамдық іске араласқан, спортпен айналысқан, өнерге жақын, ел ісіне бейжай қарамайтын жас өз өмірінің қадірін жақсырақ түсінеді.
Бүгінде радикалды көзқарастар көбіне «ақиқат», «тазалық», «әділет» деген әдемі ұрандармен бүркемеленеді. Бірақ оның ар жағында төзімсіздік, өзгені жоққа шығару, қоғамды бөлу секілді қауіпті түсініктер жатады. Сондықтан оған қарсы күресте құр тыйым жеткіліксіз. Жастарға неге болмайтынын ғана емес, ненің дұрыс екенін де көрсету қажет. Оның жолы – тәрбие, білім, дәстүр, парасат және елге адал қызмет ету.
Отбасы мейірім береді, мектеп таным береді, қауымдастық тірек болады. Осы үшеуі бір бағытта әрекет еткенде ғана радикалдануға қарсы мықты қорған қалыптасады. Бала – тек бір әулеттің перзенті емес, ол – қоғамның аманаты. Сондықтан оның санасына сергек қарау – бәріміздің ортақ парызымыз.
Радикалданудың алдын алу бір реттік шарамен шешілмейді. Бұл – үздіксіз тәрбие, тұрақты диалог, шынайы қамқорлық. Баланы қорғайтын ең мықты қалқан – жылы отбасы, саналы мектеп және жауапты қоғам.
Н.ҚАЛҚАМАН,
Облыстық АТТ мүшесі